Hỏi và đáp giữa Tuổi trẻ và Sonata

1.      Em biết có những người từng yêu thích việc đọc sách văn học nhưng rồi đến một đoạn trong đời, họ không còn có nhu cầu đọc tản văn, truyện ngắn hay tiểu thuyết nữa, họ cũng ít dành thời gian cho việc đọc hơn khi đã nhiều trải nghiệm hơn.  Làm cách nào chị có thể nuôi dưỡng thói quen đọc sách - đặc biệt là tiểu thuyết - suốt chiều dài cuộc đời mình như vậy?

* Đúng là  mình đọc sách (ở đây chỉ nói đến sách văn học) như một thói quen, một thói quen hình thành từ hồi bé, mình sinh năm 1957, ở miền Bắc suốt đến sau 1975 mới về Nam, ai cũng biết rằng sống ở thời ấy, nơi ấy bom đạn và kham khổ hạn chế gần hết những trò chơi thơ ấu, sách truyện trở thành món giải trí  thay thế được các phụ huynh lựa chọn và với mình, hơi ốm yếu lại  mơ mộng và hiếu kỳ thì đọc truyện là một thú vui ưa thích nhất, ưu tiên nhất. Nói là thói quen đọc có lẽ không xác đáng lắm, với mình nó giống một thứ nhu cầu rất bản năng, một nhu cầu để sống mà lớn lên.

Vì coi đọc sách là một thú vui, một thú vui dễ say mê thậm chí là sa đà, càng đọc càng khám phá rất nhiều chuyện vui thú đi theo việc đọc, ngoài thỏa mãn trí tò mò về con người, vùng đất - khác lạ hay tương đồng với mình– những cảm xúc có được mang năng lượng  cho cuộc sống  gian khổ  thời chiến,  mình đâm ra ưa soi xét, thắc mắc rồi đòi hỏi lý giải, bằng cách đọc nữa, tìm kiếm   những sách tiếp theo, càng trưởng thành thì càng soi xét, thắc mắc sâu hơn và mở rộng hơn phạm vi đọc để lý giải cũng như nhận được những xúc cảm chờ mong. Đó là thao tác rất bổ ích của sự đọc.
Hồi mới lớn mình bất chợt nhận thấy người đọc sách có tầm nhìn và cách cư xử hay ho hơn hẳn, điều này có vẻ đương nhiên  nhưng lúc ấy, là lúc bắt đầu mở rộng  mối quan hệ  với xung quanh mình rất  thích thú vì phát hiện này, dĩ nhiên bây giờ mình hiểu nghĩ thế hơi phiến diện song cũng có thể coi đó là một cột mốc trong quá trình nhận thức.   
* Mình thích đọc truyện, vì là sở thích nên khó có thể nói đã phải nuôi dưỡng thói quen đọc,  thói quen đọc hình thành và giữ đến nay bồi đắp bởi chính sự hấp dẫn của sách truyện, có thể vì bận bịu sinh kế hay chăm sóc gia đình mà không có thì giờ đọc sách chứ mình không nghĩ nhiều trải nghiệm hơn  làm mất đi nhu cầu đọc, bởi thế giới ở sách không giới hạn, mọi trải nghiệm cuộc đời của mình thực ra hoàn toàn chìm nghỉm trong sách, và soi rọi trải nghiệm của mình với những gì đọc được chỉ làm sâu sắc hơn, mang lại xúc cảm thấm thía hơn, điều ấy thật dễ chịu như khoái cảm thể chất vậy.
Chính đó là lý do để nhu cầu đọc sách còn mãi ở người đã nhuốm những trải đời cộng hưởng với sách.

 

2.      Với một người đọc yêu văn học như chị, có phải nghệ thuật ngôn từ trong tác phẩm là điều quyến rũ chị nhất? Có phải đã yêu thích tác giả nào chị sẽ tìm đọc gần hết tác phẩm của tác giả đó?

Đúng là nghệ thuật ngôn từ của tác phẩm là điều quyến rũ mình khi đọc, không chỉ riêng ngôn từ mà cách hiện diện câu chuyện theo một trình tự chủ động, tinh tế với các chi tiết, các gợi mở ... hay nói gọn là nghệ thuật viết của tác giả luôn hấp dẫn mình trước, quan trọng không kém ý,  tứ và tư tưởng của tác phẩm - là cái buộc mình suy ngẫm và cất làm tri thức.
Một cuốn truyện viết hay giữ mình đến cùng để nhận lấy gần trọn vẹn những gì tác giả muốn trao không phải lúc nào cũng gặp được, chưa kể giới hạn thẩm thấu hay định kiến của mình, chưa kể ở một  thời điểm hay ở một lĩnh vực mình tiếp thu  hạn chế. Thế nên mình có cái thói quen đọc đi đọc lại những cuốn mình thích cũng như tìm sách của tác giả mình thích, một kiểu tự  nuông chiều thả mình vào cái ghế bành êm ái của sự đọc, thưởng thức tài năng của nhà văn và thưởng thức câu chuyện đặc sắc  họ kể mà mình yên trí nó chắc chắn có ở đấy. Tất nhiên một tác giả mới được khám phá cũng mang lại khoái cảm ngang bằng nếu hấp dẫn được mình.   

 

3.      Có nỗi thúc bách nào buộc chị phải sắp xếp thời gian đọc không, nhất là trong những ngày tháng rất bận rộn của một kiến trúc sư kiêm nội trợ quán xuyến gia đình? Hay là việc đọc chỉ cần ngẫu hứng lúc tâm trí ta có thể thảnh thơi tiếp nhận câu chuyện, vẻ đẹp của văn chương?

Mình không có sự thúc bách buộc phải đọc, như đã nói đọc truyện là thú vui đối với mình – à trừ khi mình phải mượn sách đọc thì chủ sách  chắc sẽ thúc bách mình ghê lắm, vô tình hay hữu ý mình sẽ đọc vội đọc vàng để trả sách, đấy là tình trạng thường xuyên lắm với mình khi còn đi học, thậm chí sinh ra cái thói đọc trộm trong giờ học, chúi mũi xuống gầm bàn và chỉ mong thày cô đứng nhìn thấy mình.
Khi công việc bận rộn choán hết thời gian của mình thì mình không thể đọc truyện rồi, nhưng không hiếm những lúc bận bù đầu, mệt đến bã người hay bí bức khi giải quyết công việc (mình làm thiết kế kiến trúc  nên chuyện gặp hồi bí cũng thường lắm) mình vớ lấy cuốn truyện đọc một đoạn mình thích thì thấy dễ chịu hẳn, một  cách “chữa lành” hữu hiệu.
Ngày trẻ khi có một cuốn truyện mới mình không tài nào yên được khi chưa đọc, làm gì cũng vội vội vàng vàng để xong nhanh mà đọc, mình đọc sách khá mất thì giờ, thì giờ đọc là một chuyện thì giờ để dừng lại mơ màng ngẫm nghĩ và liên tưởng, hay thì giờ đọc đi đọc lại đoạn văn làm mình sửng sốt, vì những câu chữ đẹp đẽ tài tình hay vì sự bất ngờ của câu chuyện.
Về già thì thời gian “đọc khi không đọc” này kéo dài hơn,  mình giữ cuốn sách trong tay mà câu chữ trong cuốn sách đã kéo mình đi xa lắc, đó chính là sự “thảnh thơi tiếp nhận câu chuyện, vẻ đẹp của văn chương” chăng.

 

4.      Chị có thể cho biết tên vài tác giả trong và ngoài nước mà chị yêu thích thời trẻ và thời gian gần đây không? Những tác phẩm nào chị muốn giữ lại nhất một khi tặng đi kệ sách của mình?

*Mình đọc rất thoải mái, không kén chọn gì mấy, thời mình lớn lên sách truyện toàn của nhà nước xuất bản, định hướng rất chắc chắn, cũng không ngoài tiêu chí Chân Thiện Mỹ tuy có phần đơn điệu và khiếm khuyết,  cộng thêm phần kiểm duyệt khá gắt gao của phụ huynh mình chỉ tiếp xúc được với những tác phẩm  lành mạnh và trong sáng, có giá trị văn học hiển nhiên và không đi ngược lại lý tưởng cộng sản, tác phẩm của các nhà văn trong nước thì thêm nhiệm vụ cổ vũ cho công cuộc xây dựng con người mới Xã hội chủ nghĩa. May mắn cho mình là quá trình trưởng thành sự đọc của mình tương hợp với sự lớn mạnh của ngành xuất bản sách, cả chất và lượng, bây giờ mình có thể tiếp xúc với vô vàn thể loại sách văn học phong phú và không thiếu những thử nghiệm mới, dù quan niệm về  giá trị văn học kiểu cổ điển đã  định hình ở mình khá chắc chắn mình vẫn rất sẵn lòng đọc những kiểu viết  mới, tán thưởng và thích thú, song vẫn dễ trở lui đến cái ghế bành êm ái của những tác phẩm cổ điển thân thuộc.

Thời trẻ sở thích của mình khá phổ biến, người thích đọc thời mình hầu như đều đọc các tác giả mình thích : Tolstoy, Dostoevsky, Chekhov, Cervantes, Dickens, Balzac ... hầu hết đã được dịch và xuất bản từ hồi mình bắt đầu biết chữ, các tác giả trong nước lớp trước có Nam Cao, Nguyên Hồng, Nguyễn Tuân, rồi đến Nguyễn Khải, Đỗ Chu, Vũ thị Thường, Nguyễn Minh Châu, Lưu Quang Vũ, Nguyễn Huy Thiệp, Phạm thị Hoài, Nguyễn Đình Toàn, Nguyễn Xuân Hoàng...
Bây giờ thì các tác giả mình thích không kể xiết, nhớ ngay lập tức thì có thể kể Italo Calvino, Milan Kudera, Patrick Modiano, Toni Morrison ...Các nhà văn Việt nam thì  Ngô Phan Lưu, Nguyễn Ngọc Tư, Nguyễn Mỹ Nữ, Thuận
Cũng giống hầu hết những người thích đọc khác nhỉ.
*Cuốn mình muốn giữ lại là bộ Jean Krixtop, mình thấy cuốn này rất mới mẻ cho đến tận bây giờ.

 

5.      Theo chị, có điều gì khác biệt của thế hệ chị và thế hệ trẻ hôm nay trong việc lựa chọn sách? Ngày nay, việc tiếp cận dễ dàng và đa dạng sách hơn có tạo nên 1 thế hệ ít cái thú đồng điệu trong những trò chuyện “sách vở”? Chị có nghĩ rằng việc thị trường có nhiều sách hay không hẳn sẽ làm nên những độc giả hạnh phúc hơn với việc đọc?

 

*Khác biệt chắc là có rồi, nhưng có lẽ cũng không quá xa, mình nghĩ thời nào thì cũng có người thích đọc sách văn học, tuy không chiếm đa số, bạn trẻ ngày nay có mặt bằng hiểu biết  nói chung cao hơn thời mình, kiến văn sắc sảo hơn, nhận thức mạch lạc hơn mình nhiều, và chắc chắn sẽ có đam mê đọc phong phú và phức tạp hơn, không chỉ ưa thích ru mình trong những tác phẩm êm ái cổ điển. Trên face book mình được đọc một số bạn như Huỳnh Vũ Huy, bạn Nguyễn Hoàng Liên nói về sự đọc của các bạn ấy, quả thực mình phục các bạn ấy vô cùng, cùng đọc một cuốn sách những gì các bạn ấy “nhìn” thấy vượt xa mình, và cách các bạn ấy nói về những cuốn sách có phần gai góc (như Lolita, Những thành phố vô hình...) rất thuyết phục, mình tin rằng những cuộc trò chuyện của các  bạn ấy về văn chương rất thú vị, không nhất thiết phải đồng điệu nếu hiểu nghĩa “đồng điệu” là giống ý nhau.
* “việc thị trường có nhiều sách hay không hẳn sẽ làm nên những độc giả hạnh phúc hơn với việc đọc”
Sao lại thế? Nhiều sách hay chắc chắn độc giả phải hạnh phúc hơn chứ, có phải ý bạn là độc giả hạnh phúc khi đọc phải bao gồm cả cái thú  có người đồng điệu trong những trò chuyện “sách vở”, theo quan sát của mình thì các bạn trẻ ham đọc vẫn rất nhiều cuộc trò chuyện về văn chương kiểu face book hay diễn đàn online, rất “chất” cả chủ status lẫn các comment, những cuộc trò chuyện này có tác động mạnh mẽ đến việc  tìm sách và đọc, và nhất định làm  tăng thêm lượng độc giả văn chương. 

 

 

6.      Có những người cầm bút rất chăm đọc nhưng có những cây bút ưu tiên thời gian cho việc viết hơn là đọc, không quan tâm lắm văn đàn, bạn văn đang có những cuốn gì cần đọc. Ở tư cách một độc giả dõi theo nhiều tác giả, chị nghĩ điều này hay dở thế nào cho việc viết lách?

Câu này khó trả lời quá J
Theo suy luận thì việc này rất cá nhân hệt như thói quen làm việc của nhà văn,  hay hay dở đều mang tính cá biệt, khó mà bình luận.