Giỗ

Đám giỗ mẹ chồng tôi năm nay rơi vào thứ sáu, tức là không phải ngày nghỉ, con gái vẫn đi học, văn phòng vẫn làm việc và tôi một mình lo nấu nướng để đúng ngọ có mâm cỗ thắp hương. Chồng tôi con thứ mà ở xa gia tộc nên chúng tôi sắp cỗ cúng vọng thôi, nhưng cũng phải đủ theo lề thức, nghĩa là tối thiểu cũng hai bát ba đĩa và các món đều là món Bắc quê chồng.

Đứng nấu một mình trong căn bếp hẹp, tôi thổi xôi, luộc gà, nấu miến, xào bóng, trộn nộm xu hào với cả chục hạng mục tỉ mẩn, ấy là phần thô đã có các bà hàng ngòai chợ làm rồi, gà làm sẵn để nguyên mỏ, móng, phao câu về cũng còn phải xát muối rửa kỹ, chéo cánh, xếp khéo vào nồi sao cho khi luộc chín đầu gà vươn cao và gối gà không vỡ, vớt ra dội nước máy. Xôi thổi chín thì phi hành với mỡ gà rưới kỹ, trộn đều, đơm ra đĩa đặt con gà chỉnh chệm lên; không quên đĩa lá chanh thái chỉ trộn muối tiêu bên cạnh. Nước dùng luộc gà nướng hành tím, gừng già, đập dập cho vào; mộc nhĩ, nấm hương ngâm nở thái rối, thả vào nồi dùng cho mềm, lòng gà tỉa sơ cũng thả vào nồi dùng rồi vớt ra thái miếng, xếp lên bát miến (miến đã ngâm cho mềm từ sáng), đầu hành hoa chần cho xanh xếp lên trên, rau răm hành hoa thái nhuyễn rắc vòng quanh bát…để sẵn đấy! Xu hào cà rốt thái sợi bóp muối cho giòn rồi xả nước, trộn với hành tây cũng thái sợi xong trộn với đường cát xong cho dấm vào xóc đều, ngấm rồi mới cho húng láng thái nhỏ vào trộn chung, sắp vào đĩa rắc lạc lên, ớt tỉa hoa, bỏ hạt ngâm nước cho xòe cánh rồi cắm lên trên cùng đĩa nộm. Bóng bì tôi cũng ngâm nước ấm từ sáng, giờ vớt ra bóp gừng, rượu, xả cho sạch xong thái con chì, cà rốt tỉa hoa đào với đậu ve vàng nguyên quả đem chần nước sôi có pha tí muối, tôm cũng chần bóc nõn, mộc nhĩ bớt lại lúc nấu miến để nguyên tai, to quá thì xé đôi xé ba … từng ấy thứ xào hết với nhau, xúc ra đĩa rồi rắc hạt tiêu và rau mùi. Lúc ngâm nấm hương cho vào miến tôi giữ lại hơn chục tai nấm to và tròn, đem nhồi giò sống, nước dùng gà cũng bớt lại một bát chiết yêu để thả nấm nhồi vào, làm bát nấm thả. Thế là mâm cỗ cúng vọng cũng đủ hai bát ba đĩa, bát miến thì dày, bát nấm thả thì thưa, đĩa xôi gà vàng ươm, đĩa bóng ngũ sắc (cà rốt với tôm nõn đỏ, mộc nhĩ đen, đậu ve vàng, bóng bì ngà trắng và rau mùi thì xanh) đĩa nộm cũng rực rỡ tam vị chua cay ngọt.Ngần ấy thứ chỉ một mình tôi làm, tay dao tay thớt, khi rang khi chặt, này thì nồi nghi ngút nước sôi này thì chảo đảo lia đảo lịa, tay nhặt rau tay bóc lạc mồm lẩm nhẩm xem có quên thứ gì không, xong món nào thì sắp lên bàn thờ món ấy, rồi bày biện đủ bát đủ đũa, hoa quả vàng mã rót nước châm đèn…một mình! Xong xuôi hết mới là rước ông chồng với lại bà con gái ra thắp hương ạ.

Ngả lưng chờ hương tàn hạ cỗ tôi nhớ đám giỗ nhà tôi năm xưa, khi đại gia đình tôi còn quây quần ở quê nội, đám giỗ khi ấy mới thực đúng tinh thần đám giỗ, đông vui và các món cúng thì thôi rồi, hòanh tráng và không hề kém phần tinh tế so với cỗ bắc quê chồng.

29/11 tiếp

Trước ngày giỗ chánh thức là ngày cúng tiên thường, nhà tôi khi còn khá cúng giỗ là làm heo, bộ đồ lòng nấu cháo cúng chiều hôm trước gọi là cúng tiên thường, cũng là để đãi người tới giúp đám hôm sau, đông lắm, con cháu trong nhà là dĩ nhiên rồi mà điều còn thêm bà con lối xóm nữa. Tôi nhớ bà già kế bên không thèm vô lối cổng, cứ xé rào bước đại sang, tay cầm một con dao thiệt bén (hic) lối xóm ở đây vậy đó, qua là làm thiệt tình nên tất nhiên phải thủ theo cây dao, dao mình quen tay làm mới đã, với lại gia chủ đâu thể có đủ dao cho hết mọi người, mà vô đám thì ôi thôi, cây dao là đầu việc, xắt gọt, bằm …thứ gì cũng cần tới dao.

Trong căn bếp rộng ba cái hỏa lò than đước rừng rực, các cô tôi đứng nấu chen nhau, thiệt đứng bếp có khi chỉ cần một người nhưng phải có vài ba người chùm nhum, chỉ bảo, bàn tán nếm náp…mà phải đúng chính chủ mới được cầm cây đũa bếp dài sọc mà nấu nướng, bọn xây lô cố cỡ cháu chắt như tôi chỉ đứng hóng chờ được sai biểu, lối xóm thì chỉ lặt rau xắt gọt ngòai hàng ba.

Trong gian nhà cầu - nối bếp với nhà chính- mấy bộ ván chất đầy bánh tráng , lá chuối, thau nồi, ràng đệm đựng đủ thứ bột, gia vị đồ khô…ngòai nồi cháo lòng cúng tiên thường chiều hôm trước- có kèm theo bánh tiêu bánh bò – món chính cúng giỗ cũng là gà luộc, mà cả cặp, cách chéo cánh rất khác ngòai bắc: hai cánh con gà được xỏ vô mỏ, cần cổ uốn cong, ghị lại bằng sợi dây dừa, thành ra trông đôi gà như đôi phụng chầu :)

Tiếp là món thịt heo khìa nước dừa, chừng cúng xắt lát, cặm rau thơm và ớt tỉa, bánh ít nhân đậu đánh dấu bằng một gút lá cho khác nhân dừa, bánh tét nhân chuối đỏ au cũng gút lá đánh dấu không lộn với bánh tét nhân ngũ sắc, cô tôi gói bánh tét thật khéo: lớp đầu tiên là nếp nấu để trơn trắng tươi trải trên lá chuối, rồi tới một lớp nếp nấu nhuộm lá cẩm tím rịm, rồi tới một lớp cũng nếp nấu lá dứa xanh rờn, rồi tới lớp đậu xanh đãi vàng rực,cuối cùng là miếng mỡ trắng trong…cô tôi cuốn thật chặt, đầu đuôi bẻ lá ghim hình tam giác đem nấu trong cái nồi cao ngất cho ngập nước.Chừng tét bánh ra cúng miếng bánh năm vòng ngũ sắc như miếng bùa cúng chùa vậy.

Món nước có cà ri nước dừa, khổ qua hầm thịt, khi múc ra tô cúng thì có cọng hành quấn quanh trái khổ qua, rồi măng le kho với khô cá tra Biển hồ, múc ra đĩa sâu lòng cho dư dả nước, gỏi dưa leo củ cải xắt bằng miếng khuôn díc dắc cho đẹp ăn với bánh phồng tôm…Và nữa là món mà tôi khóai nhất (nên đã có một entry kể riêng he he) là món bì cuốn, ngon chết luôn :)

Các món cúng xếp lớp lớp trên bộ ván ngựa giữa nhà dưới, chừng đó là đến phiên mấy anh con trai có nhiệm vụ mang lên bàn thờ, nhà nội tôi có ba bàn thờ lớn cả thảy đều ở trên lầu, chỉ riêng việc bưng mâm sắp đồ cúng lên lên xuống xuống thang gác cũng rộn ràng rầm rập như đòan quân vậy, tôi hay đứng chân cầu thang điểm coi đã đủ hết các món cho các mâm chưa, chộn rộn ra phết :)

Tới lúc thắp nhang thì các bác các chú tôi mới rời bàn trà nơi nhà trên khoan thai chỉnh chệm đi lên lầu, các cô tôi theo sau rồi mới tới lượt hàng con cháu theo sau rốt.

Vậy đó, đám giỗ phải vậy mới là đám giỗ chứ, sao bây giờ còn có mình tôi đứng nấu một mình tôi :(